Xildhibaan Cabdullaahi Xaashi Abiib oo gudbiyey warqad faahfaahineysa musuqmaasuqa nidaamsan ee Villa Somalia ee fiisayaasha iyo fashilka ba’an ee hay’adaha arrimaha dibadda
Warqadda ayaa sida hoose u qorneyd:
…
UJeeddo: Ka-qaybqaadashada Xukuumadda ee Musuqmaasuqa Fiisayaasha iyo Cawaaqib-xumida Tooska ah ee Hoggaan-xumidaada
Mudane Madaxweyne,
Warqaddan waxaan ku soo gudbinayaa anigoo gudanaya waajibaadkayga dastuuriga ah, maadaama aan xubin ka ahay Guddiga Arrimaha Dibadda ee Golaha Shacabka, waxaanan ku saabsan tahay baaritaan baarlamaan oo socda oo la xiriira musuqmaasuq nidaamsan oo lagu sameeyay fiisayaasha iyo fashilka ba’an ee hay’adaha arrimaha dibadda Soomaaliya ee hoos yimaada maamulkaaga.
Inkastoo Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliyeed (ICA) ay dhawaan muujisay horumar la taaban karo oo ay horseedayaan hoggaan cusub oo karti leh oo isbeddel-doon ah, haddana dhaawicii weynaa ee ay sababeen shabakadaha dambiyada ee muddo dheer ku dhex jiray laamaha fulinta ee dowladda – gaar ahaan Wasaaradda Arrimaha Dibadda – ayaa durba sababay cawaaqib caalami ah oo culus. Cawaaqibtaas ugu weyn waxaa kamid ah joojinta dhammaystiran ee fiisayaasha Soomaaliya ee ay ku dhawaaqday Dowladda Mareykanka Madaxweyne Donald J. Trump. Cunaqabateyntan fiisayaasha, sida la diiwaangeliyay, ma ahayn mid sharci-darro ah, balse waxay ahayd natiijo toos ah oo ka dhalatay caddeymo is-biirsaday oo muujinaya in Soomaaliya noqotay il khatar ah oo ku saabsan fiisayaal been abuur ah, baasaboorr diblumaasiyadeed oo been ah, iyo tahriib.
Si toos ah ayaan kuu leeyahay: Cunaqabataynta fiisayaasha ee uu Mareykanku saaray Soomaaliya waxay si toos ah ugu timid hawlgabnimadaada, dayacaadaada, iyo hoggaan la’aantaada. Beesha caalamka gabi ahaanba way lumisay kalsoonidii ay ku qabtay awooddaada aad ku ilaalin lahayd sharafta dalka, amniga xuduudaha, iyo ilaalinta xeerarka dowladnimada.
Waxaad Soomaaliya ka dhigtay khatar amni oo caalami ah. Ujeeddada rasmiga ah ee Mareykanka uu ku daray Soomaaliya liiska dalalka mamnuuca ma noqon karin mid ka caddaansan: “Soomaaliya waxa ay ku fashilantay in ay yeelato hay’ad dhexe oo wax ka qabata amniga… kuma lahan gacan-ku-haynta dhulkeeda… khatar argagixiso ayaa joogto ah… waxayna si taariikhi ah uga caga jiidday in ay aqbasho muwaadiniinteeda laga soo masaafuriyay.” Tani kaliya maaha aragti dowladeed shisheeye – waa xukun xanuun badan oo dhab ah oo lagu riday maamulkaaga.
Waxaad u oggolaatay in wasiirro, afhayeenno, iyo saraakiil sare oo dawladeed ay si cad ugu ganacsadaan fiisayaal been abuur ah, taasoo khatar galisay amniga qaran ee Mareykanka, Midowga Yurub, Boqortooyada Ingiriiska, iyo Kanada.
Wasiiru-dawlaha Arrimaha Dibadda – oo ah shaqsi aan lahayn wax aqoon ah oo ku habboon xilkiisa, asalkiisuna yahay laydh-dhaliye – ma ahan oo kaliya mid aan u qalmin xilka, balse wuxuu noqday khatar qaran. Wuxuu Soomaaliya ka dhigtay shirkad lagu iibiyo fiisayaal, isagoo lacago malaayiin dollar ah ka uruuriyay dad doonaya in la siiyo fiisayaal been abuur ah iyo shahaadooyin diblumaasiyadeed oo khiyaali ah. Adigu waad ogtahay. Xafiiskaaga oo idil wuu ogyahay. Welina waxaad sii waddaa difaacidda ninkan.
Xafiiskaaga wuxuu qariyay musuqmaasuq baahsan, iyadoo:
o Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Shaqada, oo ay taageerayaan Guddoomiyaha Golaha Shacabka iyo Xoghayaha Joogtada ah, uu u gudbiyay liisas been abuur ah oo shaqaale dawladeed ah si ay uga qaybqaataan shirar caalami ah – mid ka mid ah liisaskaas wuxuu ku jiray 17 qof oo khiyaano ah oo la qabtay kaddib markii ICA ay si degdeg ah uga jawaabtay faragelintaydii.
o Wasiiru-dawlaha Arrimaha Dibadda ayaa si toos ah u dammaanad qaaday codsiyo fiisayaal been ah oo loo diray Mareykanka, Ireland, Talyaaniga iyo dalal kale – isagoo dalalkaas u gudbiyay dambiilayaal iyo shabakadaha tahriibka.
o Shabakaddan dambiyada ah waxay ku qaadataa $25,000 fiisaha been abuurka ah, lacagtaas oo si toos ah loogu shubo jeebabka saraakiisha og inay adigu daboolaysid dambiyadooda.
Waxa aan si cad kugu sheegaayaa: Waxaad ogayd dambiyadan, waadna ka aamustay. Taasi waxay kaa dhigaysaa mid dambi-wadaag ah.
Dadweynaha Soomaaliyeed – ardayda, qoysaska, iyo muwaadiniinta sharciyeysan – waa kuwa dhab ahaan dhibban. Sababta oo ah diidmadaada in aad si masuuliyad leh u maamusho, malaayiin Soomaali ah ayaa hadda laga mamnuucay inay galaan Mareykanka, waxaana la filayaa in wadamo kale ay raaci doonaan. Farriinta caalamka ayaa ah: Soomaaliya lama aamini karo sababtoo ah madaxweynaheedu ama wuu hurdaa ama wuxuu si toos ah u difaacayaa kuwa burburinaya sumcadda qaranka.
Waxaad si joogto ah ugu guuldareysatay in aad ciqaabto saraakiisha musuqmaasuqa ah ee aad xilalka u magacowday. Waxaad iska indhatirtay dhammaan digniintii. Waxaad u oggolaatay in shabakad dambiilayaal ahi qabsato siyaasadda arrimaha dibadda iyo amniga xuduudaha Soomaaliya – hadda se shacabka oo idil ayaa dhibka u wada qaadanaya.
Anigoo ah Xildhibaan ka tirsan Golaha Shacabka iyo Guddiga Arrimaha Dibadda, waxaan si cad u dalbanayaa:
o In si degdeg ah shaqada looga eryo lana dacweeyo Wasiiru-dawlaha Arrimaha Dibadda, Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Shaqada, iyo dhammaan saraakiisha ku lugta leh musuqmaasuqa fiisayaasha.
o In la hakiyo lana baaro Guddoomiyaha iyo Xoghayaha Joogtada ah ee Golaha Shacabka sababtoo ah waxay difaaceen dambiilayaal.
o In aad si buuxda ula shaqeyso dib-u-habaynta ICA, oo aad si cad u taageerto sharciyeynta iyo difaaca dadkii soo sheegay musuqmaasuqa.
o In xafiiskaaga si rasmi ah u qirto khaladaadka la galay, isla markaana si rasmi ah uga cudurdaarto shacabka Soomaaliyeed iyo safaaradaha dhibku saameeyay.
Mudane Madaxweyne, diidmadaada inaad hogaamiso ayaa Soomaaliya ka dhigtay waddan dunidu ka cabsato. Difaacaaga saraakiisha musuqmaasuqa ah wuxuu xukuumadda u rogay warshad baasaboorr been abuur ah u sameysa dambiilayaasha. Haddii aad si degdeg ah aad tallaabo u qaadi waydo, Soomaaliya waxay ahaan doontaa waddan go’doonsan, cunaqabateysan, oo sumcad xumo la ildaran – dhammaan taasna adiga ayaa sabab u ah.
Tani waa fursaddaadii ugu dambeysay ee aad ku toosin lahayd hannaankan xun. Haddii aad diiddo, waxaan horgeyn doonaa Golaha Shacabka mooshin cambaareyn rasmi ah, waxaana la wadaagi doonaa hay’adaha caalamiga ah magacyada shaqsiyaadka ku jira xukuumaddaada ee dambiyadan ka masuulka ah si loo saaro cunaqabatayn shaqsiyeed.
Xilligii xisaabtanka waa yimid.
Ixtiraam buuxa,
Dr. Abdillahi Hashi Abib – BA, MA, MASc, Ph.D
Member of Foreign Affairs Committee
Federal Republic of Somalia the House of People
Mogadishu, Somalia
MP- HOP #201 Awdal Region and Gebileh District
Leader of the Accountability and Transparency Caucus of the House of People
E: [email protected]
W: + 1-571-436-7586 M: + 252-6108-22469
COMMENTS