Xilliga kalaguurka: Maxaa laga Filan Karaa Shirka Kismaayo?
WQ: Farah Aw-Osman | Email: [email protected]
Soomaaliya waxay ku jirtaa xiliga kalaguurka oo ay is biirsadeen burburkii madashii wadatashiga qaranka (NCC), khilaaf federaal oo sii fiday, iyo hubanti-la’aan ku saabsan jihada doorashooyinka. Xaaladdani ma ahan mid ku timid si kedis ah; waa natiijo ka dhalatay wadatashi la’aan, sharciyad daciif ah, iyo adeegsiga awood ka baxsan xadka xilliga kala guurka.
Khilaafka Federaalka iyo Burburka NCC
Madashii NCC waxay ahayd tiirka lagu xallin jiray murannada siyaasadeed ee waaweyn, gaar ahaan kuwa la xiriira doorashooyinka iyo xiriirka Dowladda Federaalka iyo Dowlad Goboleedyada. Maanta, madashaasi waa magac-u-yaal lagu kala tegay, kalsoonidii u dhexeysay xubnihii madashaasina waa burburtay, waxaana meesha ka baxay hannaan qaran oo lagu gaari karo heshiisyo wada-jir ah.
Taasi waxay dhalisay kala-qaybsanaan cad:
• Dowlad-goboleedyo aan weli qaban doorashooyin, kuna fadhiya xilal ka baxsan muddadii dastuuriga ahayd.
• Dowlad-goboleedyo kale, sida Puntland iyo Jubbaland, oo qabtay doorashooyin kuna
adkaysanaya dhowrista dastuurka iyo heshiisyadii hore.
Kala duwanaanshahan sharciyeed wuxuu dhaawacay isku-dheellitirka federaalka, wuxuuna adkeeyay in la helo hannaan doorasho oo qaran ahaan la wada qaato.
Isku-dayga Ballaarinta Muddada Xilka – Khatar Qaran:
Madaxweyne Xasan Sheekh Mohamud iyo xukuumaddiisu waxay ku jiraan xilli kala-guur ah, iyadoo ay ka harsan yihiin bilo kooban dhammaadka muddadooda. Mabaa’diida dowladnimada iyo dhaqanka dimoqraadiyadeed waxay dhigayaan in xilligan aan la ballaarin awoodda fulinta, aan la beddelin xeerarka siyaasadda, isla markaana aan la gelin heshiisyo waqti-dheer saameynaya.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira walaac isa soo taraya oo ku saabsan isku-dayo lagu ballaarinayo muddada xilka iyadoo la adeegsanayo madax dowlad-goboleedyo sharci-darro ku fadhiya, fasiraado sharci oo hal-dhinac ah, Dastuur aan la isku waafaqsanayn iyo Baarlamaan ku jira bilihii u dambeeyay. Tallaabooyinkan waxay halis gelinayaan sharciyadda hay’adaha qaranka, waxayna furi karaan albaab qalalaase siyaasadeed iyo kala-jab federal.
Doorka Beesha Caalamka
Beesha caalamka iyo daneeyayaasha Soomaaliya waxay si cad u fahamsan yihiin in doorasho qof iyo cod ah aanay waqtigan suurtagal ahayn, isla markaana aanay jirin diyaargarow sharci, hay’adeed, midnimo, amni iyo dhaqaale oo ku filan. Sidaas darteed, ma jiro diyaar-garow ay ku maalgelinayaan hannaan doorasho oo aan shaqayn karin. Sidoo kale, waxay garwaaqsadeen khatarta ballaarinta muddada xilka, oo halis gelin karta xasilloonida Soomaaliya iyo tan guud ee Geeska Afrika. Sidaa awgeed, beesha caalamku waxay si dhow ula socdaan kana dhur sugayaan natiijada shirka Kismaayo, isla markaana si togan u soodhaweyn doonaan hannaan doorasho iyo jadwal cad oo la isku raacsan yahay, taas oo si weyn u kordhin doonta cadaadiska siyaasadeed ee saaran Madaxweyne Xassan iyo xukuumadiisa.
Shirka Kismaayo: Madal Qaran
Iyadoo xaaladdan cakiran jirto, shirka mucaaradka ee Kismaayo wuxuu noqday madal qaran: Ma aha shir hadal; waa shir laga sugayo go’aan qoran oo cad.
Si uu shirka u guuleysto, waa inuu si adag ugu ekaadaa saddex qodob oo keliya:
1. Hannaan doorasho oo macquul ah, la hirgelin karo, kana tarjumaya xaqiiqda dalka
o (Sharci ahaan la difaaci karo, farsamo ahaan la fulin karo, siyaasiyan la wada qaadan karo)
2. Jadwal cad oo la isla oggolyahay
o Jadwal leh tallaabooyin la cabbiri karo, “yaa qabta maxay” iyo “goorma”
3. Midnimo mucaarad: hal cod, hal farriin, hal guddi wada-xaajood
o Si looga hortago kala-jab iyo farriimo is-khilaafsan.
Maadaama inta badan ka-qaybgalayaasha shirka Kismaayo ay yihiin musharraxiin madaxweyne, waxaa waajib ah in ay rabitaankooda shakhsiga ah ka hormariyaan danta guud ee qaranka. Guusha shirka waxay ku xirnaan doontaa in la helo hannaan doorasho oo ku dhaca waqtigii loogu talagalay, isla markaana horseeda midnimo qaran. Haddii se shirka uu isu beddelo tartan musharraxiin, qori-qori ku taag, ama qof walba uu jeebkiisa ka soo bixiyo ajande gaar ah, natiijadu ma noqon doonto mid dalka anfaca. Taasi waxay wiiqi doontaa kalsoonida shacabka, waxayna lumin doontaa fursaddii mucaaradku ku muujin lahaa biseyl siyaasadeed iyo hoggaan qaran.
Khataraha iman kara hadii shirka Kismaayo Fashilmo
Haddii shirka Kismaayo uusan keenin natiijooyin la taaban karo:
• khilaafka siyaasadeed wuu sii fidi doonaa,
• awoodda qaranku u leedahay la-dagaallanka Al-Shabaab iyo ISIS way daciifaysaa,
• gurmadka abaarta iyo xaaladda dhaqaale ee shacabka way sii adkaan doonaan
• kalsoonida gudaha iyo tan caalamiga ahna way sii luntay.
Xilliga kalaguurka waa waqti u baahan xakameyn, sharciyad, iyo wadatashi; ee ma aha kutakrifal awood ama kordhin muddo. Guusha shirka Kismaayo laguma cabbiri doono hadal, balse waxaa lagu cabbiri doonaa go’aan cad oo qoran oo madashaas ka soo baxa. Haddii taas la helo, waxaa jiri karta fursad lagu xakameeyo qalalaase siyaasadeed; haddii kale, qiimaha fashilka waxaa bixin doona shacabka Soomaaliyeed ee colaadaha, abaaraha, khilaafka iyo dowlad la’aanta la il daran.
Dhammaad
> Daljir Media
COMMENTS