GEORGE YEO: MAREYKANKA GABBALKIISII WAA DHACAY LAAKIIN WELI WUXUU LEEYAHAY RAJO

GEORGE YEO: MAREYKANKA GABBALKIISII WAA DHACAY LAAKIIN WELI WUXUU LEEYAHAY RAJO

TURKIDA ERDOGAN & OTTOMAN MAXAY KA SIMANYIHIIN?

George Yeo, wasiirkii Singapore ugu waqtiga dheeraa oo 23 sano waqtiyo kaladuwan ahaa Wasiirka Arrimaha Dibadda, Ganacsiga, iyo Macluumaadka, oo ka hadlay shirka NEC 2026 oo bishii Juun lagu qabtay Scotland ayaa waxa uu falaanqeyn dheer ka bixiyey xaalka Mareykanka iyo gabbaldhaca uu hadda la kulmay iyo sida ay u wiiqantay awoodiisii uu dunida ku xukumi jiray.

Yeo waa siyaasi aad loo ixtiraamo oo caan ku ah falanqaynta juqraafi‑siyaasadeedka adduunka, gaar ahaan isbeddellada awoodaha Maraykanka, Shiinaha, iyo Ruushka. Waxa uu rumeysanyahay in juqraafi‑siyaasadda caalamka ee maanta ay asaas u tahay “dib‑u‑gurashada” iyo “hoos‑u‑dhaca” Maraykanka, taas oo ay keentay sida Yeo uu sharraxayo, xaqiiqo dhaqaale oo aan innaba Mareykanku haatan indhaha ka qarsan karin.

Tusaale waxa uu u soo qaatay saldhigyadii Mareykanka ee Bariga Dhexe ee dhulka lala simay oo lacag dib loogu dhiso iyo awood lagu difaaco aan toona loo hayn, iyo waliba lacagta uu Maraykanku haatan ku bixiyo dulsaarka ama ribada (interest expense) daynta $40ka tirilyan ee lagu leeyahay oo kaba badatay miisaaniyaddiisa difaaca, sannadkiina kor-u-dhaaftay hal tirilyan USD, meesha miisaaniyadda militarigu hadda marayso sannadkii $900 bilyan USD.

Maraykanka oo dagaalkii Iran iyo kii Ruushka ku jabay, deyntii lagu lahaana ay cirka isku shareertay, haddana ay ku adkaatay in uu lacago dheeraad ah adduunka ka deynsado, waxaa dani ku khasabtay in uu xulafadiisa Yurub iyo Aasiya ku khasbo in ay kordhiyaan kharashkooda milatari, ayna dagaalada dhinac ka galaan si ay imbaradooriyadiisu u sii jirto. Waxaana uu qaybiyey mawjadaha dagaalka, oo Mareykanku waxa uu Yurub ku khasbay, kuna guulaystay in ay Ruushka dagaal joogto ah ku hayaan. Japan, Kuuriya, Filibiin iyo Indooniisiya waxa uu u diyaarinayaa sidii ay Shiinaha dagaal ugu qaadi lahaayeen, meesha Mareykanka iyo Israa’iil ay hadda dagaal kula jiraan Iran. Iran oo loo arko darbi difaac u ah Shiinaha iyo Ruushka, 90% shidaalkoodana uu Shiinuhu qaato ayaa Mareykanka iyo Israa’iil waxa ay siiyeen mudnaan gooni ah, waa se dagaal uu Mareykanku haatan ku fashilmay.

Yeo ayaa qorshaha Mareykanka u arka mid faashil ah maxaa yeelay damac kasta oo Mareykanku adduunka ka leeyahay waxaan u saamaxayn miisaaniyadiisa sii wiiqmaysa, iyo waliba awoodda Shiinaha, Ruushka iyo Iran oo sii xoogeysaneysa. Yeo ayaa ku sii daray in Mareykanka ay haysato “laba kala daran mid dooro” oo haddii Yurub iyo waddamada Aasiya ee Mareykanku ku khasbayo in ay is hubeeyaan ay xoogaystaan, waxaa uu waa’ cusub ku baryi doonaa Mareykanka, maxaa yeelay haddii waddamadaas xoog yeeshaan, waxayba ka maarmi doonaan Mareykanka.

Yeo waxa uu leeyahay Mareykanku waa awood liicday, laakiin haddii uu qaato istaraatiijiyad la mid ah tii Byzantium kaddib burburkii imbaradooriyadii Rooma, waxaa suurtagal ah in awoodda Mareykanku ay ka sii jirto qaybo adduunka, siiba aaggiisa Ameerika, Kanada iyo Greenland. Burburkii Rooma kabacdi, Byzantium oo caasimadeedu ahayd ‘Constantinople (Istanbul)’ waxay sii jirtay 1,000 sano illaa markii danbe uu Islaamku la wareegay Constantinople iyo badi deegaanadii ay Byzantium ka talin jirtay.

Byzantium oo Islaamku (ciidamadii Carabta ee Khaliifada Rashidun iyo Umayaad) markii hore kala wareegay Shaam, Masar, iyo Waqooyiga Afrika, waxay sii jirtay in ka badan 700 sano, laakiin Constantinople waxaa ugu danbeyn sannadkii 1453 la wareegay Khaliifada Cusmaaniyiinta (The Ottoman Caliphate).

Taariikh dheer kabacadi Cusmaaniyiinta ayaa markii danbe heshiis hoose la galay reer Galbeedka, waxaana lagu eedeeyaa “khiyaano” sababtoo ah waxay heshiisyo hoose oo dhul wareejin la galeen reer Galbeedka, waxayna aqbaleen kala‑qaybinta dhulka Muslimiinta dagaalkii 1aad ee adduunka kaddib, waxayna oggolaadeen in Ingiriiska iyo Faransiisku la wareegaan dhulal badan, sida Falastiin oo markii danbe Yhda lagu wareejiyey, Suuriya (oo haatan Turkida lagu eedeeyo in ay si dadban Yhda ugu wareejinataan), iyo Ciraq.

Eedaha in Cusmaaniyiintu u jilicsanaayeen reer Galbeedka waa kuwo lamid ah kuwa taagan maanta, laakiin waxaa kale oo la yiraahdaa waxay ahayd badbaadin ay badbaadinayaan boqortooyadooda oo ahayd mid burbursan oo dagaal lagu jebiyey, oo aan awood u lahayn inay iska caabiso awoodaha reer Yurub.

Adiga maxay kula tahay oo Mareykanku ma noqon karaa awood sii jirta, mise wuxuu noqon doonaa imbaradooriyad marta jidkii ay mareen kuwii hore?

Siyaasadda Turkida maanta ee Erdogan hoggaanka u hayo maxay kaga duwantahay tii Ottoman ee isku sida loo eedaynayo?

Nala qaybso fiiradaada iyo falceliskaagaba.

> Daljir Media